Magazyn

  • Przypięty

    Śląskość jest zewsząd. Wywiad z Bernadetą Prandzioch o jej spojrzeniu na tożsamość.

    Śląskość jest zewsząd. Wywiad z Bernadetą Prandzioch o jej spojrzeniu na tożsamość.

    , ,

    Czy można być Ślązaczką, mając nieśląskich przodków? Bernadeta Prandzioch mówi, że to pytanie długo wywoływało w niej frustrację. Jej książka „Zewsząd. Opowieść o mojej (nie)śląskiej rodzinie” jest próbą znalezienia własnej odpowiedzi — poprzez historie ludzi, których doświadczenia złożyły się na jej tożsamość. „Chciałabym, żeby ta dzisiejsza śląskość była właśnie taka, włączająca, zapraszająca do rozmowy” —…


  • Przypięty

    Mapa rowerowa Rybnika

    Mapa rowerowa Rybnika

    ,

    Rybnik udostępnił mapę rowerową pokazującą istniejącą i planowaną infrastrukturę dla rowerzystów. Można sprawdzić przebieg dróg i pasów rowerowych, ciągów pieszo-rowerowych, kontrapasów oraz tras turystycznych. Mapa zawiera także punkty napraw i odpoczynku, a wybrane warstwy można włączać zależnie od potrzeb. Uzupełnieniem mapy jest bezpłatny przewodnik „Rowerowy Rybnik” przygotowany przez Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji: sześć propozycji…


  • Przypięty

    Po szychcie. Życie w cieniu przemysłu. Opowieść o Górnym Śląsku

    Po szychcie. Życie w cieniu przemysłu. Opowieść o Górnym Śląsku

    , , ,

    Beata i Paweł Pomykalscy opisują przemysłowy Górny Śląsk przez doświadczenia ludzi pracujących w kopalniach, hutach i koksowniach. Reportaż pokazuje, jak rozwój przemysłu zmieniał krajobraz regionu i codzienne życie jego mieszkańców. Autorzy przyglądają się także zamykaniu zakładów, społecznym skutkom tych przemian oraz nowym zastosowaniom przemysłowego dziedzictwa. Książka ukazała się nakładem Bezdroży w 2026 roku; ma 264…


  • Przypięty

    Dwa chrzty i jedna wymowna cisza. Śląsk na katowickich targach książki

    Dwa chrzty i jedna wymowna cisza. Śląsk na katowickich targach książki

    , , ,

    W ciągu jednego dnia byłem na targach i dwóch chrzcinach. Zgodnie z czeskim obyczajem – chrzcinach książek, ale o tym później. Targi to przede wszystkim okazja do odwiedzenia wydawców i powiększenia stosu książek czekających na przeczytanie. Zajrzałem do Kolei Śląskich, Wydawnictwa Naukowego „Śląsk” i Czarnego, gdzie interesowały mnie „Zewsząd” Bernadety Prandzioch oraz „Śląszczyki” Agnieszki Głębickiej.…


  • „Jo Ci przaja”. Historia jednej rodziny, historia Górnego Śląska

    „Jo Ci przaja”. Historia jednej rodziny, historia Górnego Śląska

    , ,

    „Jo Ci przaja” Łukasza Schuberta to opowieść o blisko dwustu latach historii śląskiej rodziny, której losy splatają się z dziejami Górnego Śląska. Autor prowadzi czytelników od hutniczych osad i kopalń, przez Katowice, Rybnik i Radlin, aż po Westfalię, Francję, Kaukaz i Amerykę. W rodzinnych wspomnieniach odnajduje ślady emigracji, wojen, Tragedii Górnośląskiej i złożonej śląskiej tożsamości.…


  • Śląski Teksas: korzenie, kobiety i świat, który odchodzi

    Śląski Teksas: korzenie, kobiety i świat, który odchodzi

    , , ,

    „Śląski Teksas: korzenie, kobiety i świat, który odchodzi” to wywiad Tomasza Grząślewicza z Dagmarą Drzazgą, autorką książki „Śląsk-Texas. Roots. Korzenie”. Rozmowa dotyczy potomków XIX-wiecznych emigrantów ze Śląska do Teksasu oraz dziesięciu kobiet, których wspomnienia i rodzinne archiwa stały się podstawą dwujęzycznej publikacji. Autorka opowiada o poszukiwaniu śląskich korzeni, stopniowym zanikaniu godki wśród kolejnych pokoleń i…


  • Śląska pamięć bez wykluczeń

    Śląska pamięć bez wykluczeń

    , ,

    Alojzy Lysko, Anna Skiendziel i Piotr Fuglewicz. Trzy różne osobowości, różne poglądy, ale wspólne zaangażowanie w śląską kulturę i tożsamość. Marcin Musiał wspomina zmarłych regionalistów i stawia pytanie o to, jak powinna wyglądać śląska pamięć, w której jest miejsce dla wszystkich, niezależnie od światopoglądu. W swoim tekście na Ślązagu odnosi się również krytycznie do działalności…


  • Janosch odnalazł swoją Panamę

    Janosch odnalazł swoją Panamę

    , ,

    Nie żyje Janosch (Horst Eckert), pochodzący z Zabrza śląski pisarz i ilustrator. Miał 95 lat. To on stworzył Misia i Tygryska, których przyjaźń i podróż do wymarzonej Panamy pokochały pokolenia dzieci na całym świecie. Ślązakom pozostawił również „Cholonka” – niezwykłą, pozbawioną upiększeń opowieść o życiu na Górnym Śląsku, która stała się ważną częścią współczesnej śląskiej…


  • Hamlet po naszymu

    Hamlet po naszymu

    ,

    „Być abo niy być – to ci je pytanie”. Listopad to dobry moment, żeby zadać to najsłynniejsze pytanie Szekspira. Tym razem po naszymu. „Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku” to śląski przekład jednego z najsłynniejszych dramatów światowej literatury, przygotowany przez Mirosława Syniawę. Czy Hamlet, jego rozterki i pytania o sens życia brzmią inaczej w godce? To okazja,…


  • Co zostało z autonomii Śląska? Dokumenty, do których można wrócić

    Co zostało z autonomii Śląska? Dokumenty, do których można wrócić

    , ,

    Jak wyglądała autonomia województwa śląskiego w praktyce? Jak zmieniały się jej podstawy prawne i w jaki sposób została zniesiona? Odpowiedzi można szukać nie tylko w opracowaniach historycznych, lecz także w dokumentach z epoki. Biblioteka Śląska przypomina książkę Jana F. Lewandowskiego „Czas autonomii”, wydaną w 2014 roku, i udostępnia ją razem z nowym suplementem „Autonomia śląska.…


  • Piotr Fuglewicz. Człowiek, który czytał Śląsk jak palimpsest

    Piotr Fuglewicz. Człowiek, który czytał Śląsk jak palimpsest

    , , ,

    Artykuł Tomasza Borówki przypomina działalność Piotra Fuglewicza, informatyka, przedsiębiorcy, przewodnika i popularyzatora historii Górnego Śląska. Tekst przedstawia jego pracę nad przywracaniem pamięci o zapomnianych mieszkańcach regionu, dokumentowaniem biografii oraz pokazywaniem wielowarstwowej historii Katowic. Artykuł opublikowano 1 listopada 2026 roku w portalu Ślązag. Źródło: https://www.slazag.pl/piotr-fuglewicz-czlowiek-ktory-czytal-slask-jak-palimpsest


  • Polsko-śląski tłumacz maszynowy i benchmark SiLTT – badania na EMNLP 2026

    Polsko-śląski tłumacz maszynowy i benchmark SiLTT – badania na EMNLP 2026

    , , , ,

    Artykuł naukowy „Precision over Scale: A Polish–Silesian Benchmark and a Translation System Outperforming Open-Source and Commercial Models” opisuje badania nad automatycznym tłumaczeniem z polskiego na śląski. Grzegorz Kulik, Mikołaj Pokrywka, Adam Jatowt i Wojciech Kusa opracowali nowy zbiór testowy SiLTT i porównali system tłumaczenia oparty na regułach z modelami neuronowymi oraz wybranymi komercyjnymi narzędziami. W…


  • Masara – zapowiedź udziału spektaklu w Przystanku Śląsk 2026

    Masara – zapowiedź udziału spektaklu w Przystanku Śląsk 2026

    ,

    Śląski Teatr Lalki i Aktora Ateneum w Katowicach zapowiedział udział spektaklu „Masara”, przygotowanego na podstawie tekstu Szczepana Twardocha, w listopadowym przeglądzie „Przystanek Śląsk”. Inscenizacja powstała w adaptacji i reżyserii Roberta Jarosza. Organizator nie podał w dostępnej zapowiedzi dokładnej daty, godziny ani miejsca festiwalowego pokazu. Szczegóły wymagają potwierdzenia przed opublikowaniem informacji o terminie. Źródło: https://ateneumteatr.pl/co-nas-czeka-w-pierwszej-polowie-sezonu/, https://teatrslaski.art.pl/festiwal/przystanek-slask-2026/


  • 500 lat akademii ewangelickiej w Legnicy

    500 lat akademii ewangelickiej w Legnicy

    , , ,

    Artykuł Macieja Mischoka przypomina historię akademii ewangelickiej utworzonej w 1526 roku w Legnicy z inicjatywy księcia legnicko-brzeskiego Fryderyka II. Autor opisuje związki uczelni z reformacją, środowiskiem humanistów oraz jej krótki okres działalności. Dokładna data rozpoczęcia nauki pozostaje przedmiotem rozbieżności w przekazach historycznych. Tekst ukazał się 31 października 2026 roku w portalu Ślązag. Źródło: https://www.slazag.pl/zapomniana-slaska-rocznica-500-lecie-pierwszej-wyzszej-uczelni-ewangelickiej-w-europie


  • Krōnika Szywołdu kole Ôlesna

    Krōnika Szywołdu kole Ôlesna

    , , , , ,

    „Krōnika Szywołdu kole Ôlesna” to książka Mateusza Pawelczyka poświęcona dziejom Szywołdu (Schönwald), dzisiejszego Świercza koło Olesna, oraz historii lokalnej społeczności. Publikacja została napisana niemal w całości po śląsku. Premiera odbyła się 30 października 2026 roku w Oleskiej Bibliotece Publicznej. Projekt zrealizowano przy współfinansowaniu województwa opolskiego w ramach programu „Opolskie Kuźnie Pamięci”. Wydawca: Mateusz Pawelczyk Źródło:…


  • Jerzy Gorzelik o dziedzictwie przemysłowym Śląska i Zagłębia

    Jerzy Gorzelik o dziedzictwie przemysłowym Śląska i Zagłębia

    , ,

    Jerzy Gorzelik porównuje instytucjonalne wykorzystanie dziedzictwa przemysłowego Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. Punktem wyjścia jest konferencja o górniczej tożsamości Zagłębia w Muzeum Saturn w Czeladzi. Tekst omawia reprezentację obiektów na Szlaku Zabytków Techniki i finansowanie ochrony dziedzictwa. Źródło: https://www.slazag.pl/jerzy-gorzelik-zaglebie-jest-wyraznie-poszkodowane-w-tworzeniu-i-wykorzystywaniu-dziedzictwa-przemyslowego-nie-merytorycznie-lecz-instytucjonalnie-i-finansowo


  • Rudolf von Carnall i Sztolnia Głęboka Fryderyk

    Rudolf von Carnall i Sztolnia Głęboka Fryderyk

    , , ,

    Piotr Fuglewicz opisuje dziewiętnastowieczne prace Rudolfa von Carnalla nad Sztolnią Głęboką Fryderyk w Tarnowskich Górach, technikę odwadniania kopalń i znaczenie infrastruktury dla przemysłu oraz dostaw wody. Artykuł jest częścią pośmiertnie publikowanego cyklu o pionierach śląskiego przemysłu. Źródło: https://www.slazag.pl/piotr-fuglewicz-rudolf-von-carnall-z-kilofem-przeciwko-podziemnym-morzom, https://unesco.tarnowskiegory.pl/obiekt-unesco/sztolnia-gleboka-fryderyk/


  • Prawidła Fyrmy Portretowyj

    Prawidła Fyrmy Portretowyj

    , ,

    „Prawidła Fyrmy Portretowyj” to przekład „Regulaminu Firmy Portretowej” Stanisława Ignacego Witkiewicza na język śląski autorstwa Andrzeja Chłapeckiego (Fritza Heilschera). Tekst ukazał się w 2026 roku w formie książkowej oraz w numerze czasopisma „Witkacy”, wraz z ilustracjami Jacka Siegmunda. Wydawca: Stanisław Ignacy Witkiewicz · Okładka: Stanisław Ignacy Witkiewicz Źródło: https://www.slazag.pl/portret-je-przijynty-abo-odciepniynty-ja-abo-niy-bez-zodnego-wymowianio-witkacy-godo-po-naszymu-ukazaly-sie-prawidla-fyrmy-portretowyj


  • Konkurs „Pamiątka rodzinna”

    Konkurs „Pamiątka rodzinna”

    , , ,

    Konkurs literacko-historyczny zachęca uczniów z Bielska-Białej do opisania historii rodzinnej pamiątki i dołączenia jej zdjęcia. Uczestniczyć mogą uczniowie klas 4–8 i szkół ponadpodstawowych. Termin nadsyłania prac upływa 30 listopada 2026 roku. Regulamin wyklucza generowanie prac przy użyciu AI. Źródło: https://muzeum.bielsko.pl/pl/plan_wydarzen/wydarzenie/konkurs-literacko-historyczny-pamiatka-rodzinna