Kategoria: Książki

  • Śląskość jest zewsząd. Wywiad z Bernadetą Prandzioch o jej spojrzeniu na tożsamość.

    Śląskość jest zewsząd. Wywiad z Bernadetą Prandzioch o jej spojrzeniu na tożsamość.

    Czy można być Ślązaczką, mając nieśląskich przodków? Bernadeta Prandzioch mówi, że to pytanie długo wywoływało w niej frustrację. Jej książka „Zewsząd. Opowieść o mojej (nie)śląskiej rodzinie” jest próbą znalezienia własnej odpowiedzi — poprzez historie ludzi, których doświadczenia złożyły się na jej tożsamość.

    „Chciałabym, żeby ta dzisiejsza śląskość była właśnie taka, włączająca, zapraszająca do rozmowy” — mówi autorka. Chodzi o miejsce dla różnych perspektyw i rodzinnych opowieści. Także tych, które zaczynają się poza Górnym Śląskiem, a stają się częścią jego historii wraz z przyjazdem kolejnych mieszkańców. Prandzioch podkreśla, że również powojenne doświadczenia tych ludzi zasługują na pamięć i opowiedzenie.

    W rozmowie z Grzegorzem Olmą w „Dzienniku Zachodnim” opisuje, jak zmieniało się jej rozumienie własnej śląskości. Początkowo skupiała się na śląskich korzeniach, odsuwając pozostałe rodzinne historie. Dopiero poznanie losów przodków przybyłych z innych stron pozwoliło jej poczuć pełniejszą więź z miejscem, z którym się utożsamia.

    To ważny głos w rozmowie o współczesnym Górnym Śląsku: o przynależności, którą można budować, zachowując całą złożoność swojego pochodzenia. Zachęcamy do przeczytania [rozmowy z Bernadetą Prandzioch w „Dzienniku Zachodnim”](https://dziennikzachodni.pl/slazak-moze-byc-zewszad-gorny-slask-od-samego-poczatku-stoi-ludzmi-ktorzy-zechcieli-tu-przybyc-i-z-tym-miejscem-sie-zwiazac/ar/c1p2-29519781).

    **Wesprzyjmy „Zewsząd” także głosem!** Książka Bernadety Prandzioch kandyduje do tytułu **Książki października 2026 Wydawnictwa Czarne**. Zachęcamy do [oddania głosu w plebiscycie](https://czarne.com.pl/plebiscyty/2026/10). Aby zagłosować, trzeba zalogować się na stronie wydawnictwa.

    Źródło: https://dziennikzachodni.pl/slazak-moze-byc-zewszad-gorny-slask-od-samego-poczatku-stoi-ludzmi-ktorzy-zechcieli-tu-przybyc-i-z-tym-miejscem-sie-zwiazac/ar/c1p2-29519781, https://czarne.com.pl/plebiscyty/2026/10

  • Po szychcie. Życie w cieniu przemysłu. Opowieść o Górnym Śląsku

    Po szychcie. Życie w cieniu przemysłu. Opowieść o Górnym Śląsku

    Beata i Paweł Pomykalscy opisują przemysłowy Górny Śląsk przez doświadczenia ludzi pracujących w kopalniach, hutach i koksowniach. Reportaż pokazuje, jak rozwój przemysłu zmieniał krajobraz regionu i codzienne życie jego mieszkańców.

    Autorzy przyglądają się także zamykaniu zakładów, społecznym skutkom tych przemian oraz nowym zastosowaniom przemysłowego dziedzictwa. Książka ukazała się nakładem Bezdroży w 2026 roku; ma 264 strony i miękką oprawę. Wydawca oferuje wydanie drukowane i elektroniczne.

    Wydawca: Bezdroża · ISBN 978-83-289-1946-4 · Okładka: Bezdroża

    Źródło: https://bezdroza.pl/ksiazki/po-szychcie-zycie-w-cieniu-przemyslu-opowiesc-o-gornym-slasku-beata-i-pawel-pomykalscy,beslas.htm, https://xn--szukamksiki-4kb16m.pl/SkNewWeb/record_bibs/8935784?fromSearch=true&id_authorize=1019

  • Śląski Teksas: korzenie, kobiety i świat, który odchodzi

    Śląski Teksas: korzenie, kobiety i świat, który odchodzi

    „Śląski Teksas: korzenie, kobiety i świat, który odchodzi” to wywiad Tomasza Grząślewicza z Dagmarą Drzazgą, autorką książki „Śląsk-Texas. Roots. Korzenie”. Rozmowa dotyczy potomków XIX-wiecznych emigrantów ze Śląska do Teksasu oraz dziesięciu kobiet, których wspomnienia i rodzinne archiwa stały się podstawą dwujęzycznej publikacji.

    Autorka opowiada o poszukiwaniu śląskich korzeni, stopniowym zanikaniu godki wśród kolejnych pokoleń i o Sally Sekuli-Schaefer, która opracowała słownik śląsko-teksański. Książkę uzupełnia dziesięć krótkich filmowych portretów bohaterek. Wywiad ukazał się w „Gazecie Uniwersyteckiej UŚ”, w numerze wrzesień-październik 2026. Książka jest oferowana w sklepie Wydawnictwa Naukowego „Śląsk”.

    Źródło: https://gazeta.us.edu.pl/node/439423, https://www.slaskwn.com.pl/sklep/slask-texas-roots-korzenie

  • Dwa chrzty i jedna wymowna cisza. Śląsk na katowickich targach książki

    Dwa chrzty i jedna wymowna cisza. Śląsk na katowickich targach książki

    W ciągu jednego dnia byłem na targach i dwóch chrzcinach. Zgodnie z czeskim obyczajem – chrzcinach książek, ale o tym później.

    Targi to przede wszystkim okazja do odwiedzenia wydawców i powiększenia stosu książek czekających na przeczytanie. Zajrzałem do Kolei Śląskich, Wydawnictwa Naukowego „Śląsk” i Czarnego, gdzie interesowały mnie „Zewsząd” Bernadety Prandzioch oraz „Śląszczyki” Agnieszki Głębickiej. Ze stoiska Vectry wyszedłem z pięknie wydanym „Księciem Beskidu” Jerzego Buczyńskiego, opowieścią o legendarnym Ondraszku. Na stoisku Teatru Śląskiego kupiłem z kolei „Tragedyjŏ Hamleta, ksiyncia Dynymarku”. Dwóch książąt do domowej biblioteki.

    Największe rozczarowanie czekało mnie jednak przy stoisku Muzeum Śląskiego. Panie zapytały, czym jestem zainteresowany. Odpowiedziałem: śląską tożsamością i językiem. Górnośląskim, doprecyzowałem. Zapadła cisza. Najpierw spojrzenia na siebie, później nerwowe rozglądanie się po publikacjach za plecami. Cisza trwała wystarczająco długo, żeby zrobiło się naprawdę niezręcznie. Nie znalazła się żadna propozycja odpowiadająca temu, o co pytałem.

    Muzeum Śląskie było stąd – na targi książki w Katowicach przyszli po sąsiedzku, a na ich stoisku nie znalazłem nic o tożsamości i godce tutejszej ludności. To tylko jedna rozmowa przy jednym stoisku, ale trudno mi przejść nad nią do porządku, bo trudno o bardziej podstawowe tematy dla instytucji, która ma zajmować się naszą kulturą.

    Na spotkaniach autorskich o śląskiej tożsamości i języku rozmawiano tymczasem dużo i konkretnie. O trzynastej na Forum A Marcin Musiał spotkał się z Bernadetą Prandzioch. Rozmowa o „Zewsząd” prowadziła przez rodzinne historie, mieszane korzenie i powrót do godki. Pisarka wspominała szkolne upomnienie, że „tak się nie mówi”, które na długo zablokowało ją przed używaniem śląskiego. Później przyszło świadome odzyskiwanie języka i potrzeba przekazania go własnemu dziecku. Z braku odpowiednich książeczek dla najmłodszych wyrósł rodzinny projekt wydawniczy.

    Jej opowieść o Śląsku była bardzo prawdziwa i osobista. Szczególnie bliska stała mi się wtedy, gdy mówiła o trzystu latach obecności swojej rodziny na Załężu. Szybko zacząłem liczyć, od kiedy ja tutaj jestem. I od razu pomyślałem, że może już kiedyś się spotkaliśmy, gdzieś między Załężem a Katowicami. Jakieś dziesięć pokoleń temu.

    O czternastej przyszedł czas na pierwsze chrzciny: „R.U.R.” Karela Čapka w śląskim przekładzie Mirosława Syniawy. Zgodnie z czeskim zwyczajem książkę przywitano ceremonialnie, a tłumacz wybrał do chrztu wodę. Później Syniawa, Rafał Szyma i Grzegorz Kulik rozmawiali z Adamem Szają o języku śląskim w fantastyce.

    „Myślę, że każdy, kto się zajmuje literaturą, tak na własną rękę formuje ten język” – mówił Syniawa. Kulik opowiadał o tworzeniu słów przy przekładzie „Diuny” oraz o badaniach nad modelami językowymi dla małych języków. Szyma zwracał uwagę, że śląscy tłumacze coraz częściej mogą sięgać po książki wynikające z osobistych fascynacji. Było w tym dużo swobody i radości z pracy. Godka służyła tu do rozmowy o kosmosie, technologii i przyszłości, a tłumacze pokazywali, jak poszerzają jej literackie możliwości.

    Kolejna godzina należała do Agnieszki Głębickiej i Marcina Musiała. Prowadząca Kinga Dawidowicz zestawiła śląską przestrzeń „Śląszczyków” z twórczością Krystiana Gałuszki. Zielony Śląsk Opolski spotkał się z industrialną Rudą Śląską, a odkrywanie własnych związków z regionem z przypomnieniem autora, który pisał o śląskości na długo przed jej dzisiejszą popularnością.

    „Wszyscy przemytnicy są mile widziani” – powiedział Musiał o wprowadzaniu godki do książek pisanych po polsku. Za żartem stał poważny temat: jak wychować kolejnych śląskich autorów i czytelników, skoro umiejętność godania tak rzadko ma szansę spotkać się z nauką pisania?

    Pod koniec zrobiło się niezręcznie. Jeden z uczestników zaczął wyliczać śląskie gwary i pytać Musiała, którą chciałby wprowadzić do szkół oraz jakim prawem miałby o tym decydować. Odebrałem to raczej jako zaczepkę niż pytanie. Różnorodność godki miała najwyraźniej posłużyć jako argument przeciwko samemu językowi. Musiał odpowiadał spokojnie: mówił o konsultacjach, przygotowaniu nauczycieli i uszanowaniu lokalnych odmian. O tym, żeby sami Ślązacy nie zaczęli narzucać sobie nawzajem jedynego dopuszczalnego sposobu godania.

    Na finał przeniosłem się na Forum B, na spotkanie Jakuba Ćwieka i Františka Kotlety, czyli Leoša Kyšy, prowadzone przez Adama Szaję, z udziałem Pyjtra Długosza z Silesia Progress. Tutaj odbyły się drugie chrzciny: „Przydługiego swingers party”. Tym razem już zgodnie z pełną czeską „etykietą”, przykładnie Holbą, którą autor zasłużenie opróżnił w trakcie spotkania.

    Nie zabrakło żartów, ale rozmowa dotyczyła też pisarskiego warsztatu, literackiego snobizmu i sztucznej inteligencji. „Najpierw jesteś rzemieślnikiem, a potem stajesz się artystą” – przypominał Ćwiek. Długosz, zapytany o pokusę wydawania książek generowanych przez AI, odpowiedział: „Cały fun tego wydawania jest to, że poznajesz fajnych ludzi, którzy piszą fajne historie”.

    I właśnie dla takich spotkań warto przychodzić na targi. Żeby usłyszeć, jak powstają książki, poznać ludzi, którzy je tworzą, i wrócić z ochotą na dalsze czytanie. Choć po tej wizycie zostało mi również pytanie, dlaczego o śląskiej tożsamości i godce najtrudniej było porozmawiać akurat przy stoisku Muzeum Śląskiego.

  • Janosch odnalazł swoją Panamę

    Janosch odnalazł swoją Panamę

    Nie żyje Janosch (Horst Eckert), pochodzący z Zabrza śląski pisarz i ilustrator. Miał 95 lat.

    To on stworzył Misia i Tygryska, których przyjaźń i podróż do wymarzonej Panamy pokochały pokolenia dzieci na całym świecie.

    Ślązakom pozostawił również „Cholonka” – niezwykłą, pozbawioną upiększeń opowieść o życiu na Górnym Śląsku, która stała się ważną częścią współczesnej śląskiej kultury.

    Janosch odnalazł już swoją Panamę. Miś i Tygrysek pozostaną z nami.

    Źródło: https://beltz.de/news/zum-tod-von-janosch

  • Co zostało z autonomii Śląska? Dokumenty, do których można wrócić

    Co zostało z autonomii Śląska? Dokumenty, do których można wrócić

    Jak wyglądała autonomia województwa śląskiego w praktyce? Jak zmieniały się jej podstawy prawne i w jaki sposób została zniesiona? Odpowiedzi można szukać nie tylko w opracowaniach historycznych, lecz także w dokumentach z epoki.

    Biblioteka Śląska przypomina książkę Jana F. Lewandowskiego „Czas autonomii”, wydaną w 2014 roku, i udostępnia ją razem z nowym suplementem „Autonomia śląska. Wybór źródeł”, opracowanym przez Michała Garbacza, Ryszarda Kaczmarka i Krystiana Węgrzynka. Powrót do starszej publikacji ma także wymiar upamiętnienia autora, zmarłego w 2015 roku.

    Suplement zawiera akty prawne zmieniające Statut Organiczny w okresie międzywojennym, powojenne dokumenty dotyczące zniesienia autonomii oraz fragmenty dyskusji w Krajowej Radzie Narodowej o przyszłości Górnego Śląska. Uzupełnia go tekst biograficzny Krystiana Węgrzynka poświęcony Lewandowskiemu. Zestaw obu książek jest oferowany przez Wydawnictwo Biblioteki Śląskiej.

    Wydawca: Wydawnictwo Biblioteki Śląskiej · ISBN 978-83-68453-41-6 · Okładka: Wydawnictwo Biblioteki Śląskiej

    Źródło: https://wydawnictwo.bs.katowice.pl/sklep/autonomia-slaska-wybor-zrodel/

  • Masara – zapowiedź udziału spektaklu w Przystanku Śląsk 2026

    Masara – zapowiedź udziału spektaklu w Przystanku Śląsk 2026

    Śląski Teatr Lalki i Aktora Ateneum w Katowicach zapowiedział udział spektaklu „Masara”, przygotowanego na podstawie tekstu Szczepana Twardocha, w listopadowym przeglądzie „Przystanek Śląsk”. Inscenizacja powstała w adaptacji i reżyserii Roberta Jarosza.

    Organizator nie podał w dostępnej zapowiedzi dokładnej daty, godziny ani miejsca festiwalowego pokazu. Szczegóły wymagają potwierdzenia przed opublikowaniem informacji o terminie.

    Źródło: https://ateneumteatr.pl/co-nas-czeka-w-pierwszej-polowie-sezonu/, https://teatrslaski.art.pl/festiwal/przystanek-slask-2026/

  • Krōnika Szywołdu kole Ôlesna

    Krōnika Szywołdu kole Ôlesna

    „Krōnika Szywołdu kole Ôlesna” to książka Mateusza Pawelczyka poświęcona dziejom Szywołdu (Schönwald), dzisiejszego Świercza koło Olesna, oraz historii lokalnej społeczności.

    Publikacja została napisana niemal w całości po śląsku. Premiera odbyła się 30 października 2026 roku w Oleskiej Bibliotece Publicznej. Projekt zrealizowano przy współfinansowaniu województwa opolskiego w ramach programu „Opolskie Kuźnie Pamięci”.

    Wydawca: Mateusz Pawelczyk

    Źródło: https://bibliotekaolesno.pl/30102026-2/

  • Prawidła Fyrmy Portretowyj

    Prawidła Fyrmy Portretowyj

    „Prawidła Fyrmy Portretowyj” to przekład „Regulaminu Firmy Portretowej” Stanisława Ignacego Witkiewicza na język śląski autorstwa Andrzeja Chłapeckiego (Fritza Heilschera). Tekst ukazał się w 2026 roku w formie książkowej oraz w numerze czasopisma „Witkacy”, wraz z ilustracjami Jacka Siegmunda.

    Wydawca: Stanisław Ignacy Witkiewicz · Okładka: Stanisław Ignacy Witkiewicz

    Źródło: https://www.slazag.pl/portret-je-przijynty-abo-odciepniynty-ja-abo-niy-bez-zodnego-wymowianio-witkacy-godo-po-naszymu-ukazaly-sie-prawidla-fyrmy-portretowyj

  • Śląsk – listopad 2026 (nr 374)

    Śląsk – listopad 2026 (nr 374)

    Listopadowy numer miesięcznika społeczno-kulturalnego „Śląsk” zawiera nowe teksty literackie, eseje, felietony i materiały historyczne. W numerze znalazły się m.in. wspomnienie Krystiana Węgrzynka o Alojzym Lysce, tekst Mariana Gerlicha o Teofilu Ociepce i jego liście z 1948 roku oraz esej Mariana Kisiela na 90. rocznicę urodzin Tadeusza Kijonki.

    Numer 374 ukazał się jako wydanie listopadowe 2026 roku nakładem Wydawnictwa Naukowego „Śląsk”. Liczy 80 stron i kosztuje 15 zł w sklepie wydawcy.

    Źródło: https://www.slaskwn.com.pl/sklep/slask-listopad-2026-374

  • Koleje Śląskie na torach historii

    Koleje Śląskie na torach historii

    Monografia Dawida Kellera i Marcina Jarząbka przedstawia historię kolei na Górnym Śląsku i obszarach współczesnego województwa śląskiego od XIX wieku po współczesność. Autorzy analizują związki transportu kolejowego z rozwojem przemysłu, miast, życia gospodarczego i społecznego. Książka zawiera blisko 600 stron i około 300 fotografii i grafik, a także tabele i wykresy.

    Publikacja ukazała się w 2026 roku z okazji 15-lecia Kolei Śląskich. Według komunikatu wydawcy z 20 października jest sprzedawana wyłącznie w Centrum Obsługi Pasażera Kolei Śląskich na dworcu w Katowicach, w cenie 149,99 zł.

    Wydawca: Koleje Śląskie Sp. z o.o.

    Źródło: https://www.kolejeslaskie.pl/koleje-slaskie-na-torach-historii-wyjatkowa-monografia-na-15-lecie-regionalnego-przewoznika-juz-w-sprzedazy/

  • Wyznania Górnoślązaka. Nieoczywiste rozrachunki

    Wyznania Górnoślązaka. Nieoczywiste rozrachunki

    Książka Tomasza Słupika zbiera 29 felietonów z miesięcznika „Śląsk”, publikowanych od 2023 do 2026 roku. Autor omawia historię i współczesną tożsamość Górnego Śląska, a także problemy społeczne, kulturowe i polityczne widziane z perspektywy regionalnego publicysty.

    Publikacja ukazała się nakładem Wydawnictwa Naukowego „Śląsk” w 2026 roku i ma 126 stron. Książka jest dostępna w księgarniach internetowych.

    Wydawca: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk” · ISBN 978-83-8183-379-0 · Okładka: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”

    Źródło: https://www.znak.com.pl/p/wyznania-gornoslazaka-nieoczywiste-rozrachunki-tomasz-slupik-469769, https://bonito.pl/produkt/wyznania-gornoslazaka-nieoczywiste-rozrachunki

  • Panewniki. Biografia miejsca

    Panewniki. Biografia miejsca

    „Panewniki. Biografia miejsca” Krystiana Węgrzynka jest monografią historii dzielnicy Katowic opowiedzianej przez dokumenty, krajobraz, rodzinne wspomnienia, archiwalne fotografie i relacje mieszkańców. Autor opisuje początki osady, rozwój sanktuarium franciszkańskiego, społeczne przemiany XX wieku i współczesne Panewniki. Publikację uzupełniają kalendarium, bibliografie, aneksy osobowe i bogaty materiał ilustracyjny.

    Książka ukazała się w 2026 roku nakładem Wydawnictwa Naukowego „Śląsk”; ma 418 stron. Jest dostępna w sklepie wydawcy za 70 zł.

    Wydawca: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk” · ISBN 978-83-8183-412-4

    Źródło: https://www.slaskwn.com.pl/sklep/panewniki-biografia-miejsca

  • 40 lat Śląskiej Jesieni Gitarowej

    40 lat Śląskiej Jesieni Gitarowej

    Przedstawiamy uzupełnione wydanie książki Wojciecha Gurgula „40 lat Śląskiej Jesieni Gitarowej” poświęconej dziejom tyskiego festiwalu gitarowego od 1986 roku. Nowa edycja obejmuje historię ostatniej dekady, dodatkowe materiały źródłowe, fotografie i wspomnienia związane z muzykami i organizatorami wydarzenia.

    Wydanie zostało zaprezentowane w ramach panelu wspomnieniowego w Muzeum Miejskim w Tychach 22 października 2026 roku. Cena oraz aktualna dostępność egzemplarzy w sprzedaży nie są potwierdzone.

    Źródło: https://guitar.tychy.pl/wydarzenie/panel-wspomnieniowy-polaczony-ze-zwiedzaniem-wystawy-jubileuszowej/, https://muzeum.tychy.pl/wydarzenie/panel-wspomnieniowy-wokol-slaskiej-jesieni-gitarowej/

  • Józef Makal. Fotoreporter

    Józef Makal. Fotoreporter

    Przedstawiamy zapowiadaną publikację Muzeum Śląskiego autorstwa dr. Kamila Myszkowskiego poświęconą fotografiom Józefa Makala. Przez ponad trzy dekady Makal dokumentował dla „Dziennika Zachodniego” życie Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego: zmiany przemysłowe i miejskie, wydarzenia społeczne oraz codzienność mieszkańców.

    Zapowiedź wydawnicza obejmuje album o objętości 420 stron, w twardej oprawie, z kolorowymi ilustracjami. Premierowe spotkanie odbędzie się 6 listopada na Targach Książki w Katowicach. Cena i dostępność w regularnej sprzedaży nie zostały potwierdzone.

    Źródło: https://muzeumslaskie.pl/muzeum-slaskie-na-targach-ksiazki-w-katowicach/, https://ezamowienia.gov.pl/mo-client-board/bzp/notice-details/id/08deee13-6e74-df85-ebd1-650001847316